Vì sao "giá thành bình quân" khiến nhà máy D2C lỗ mà không hay

Nhiều chủ nhà máy mỹ phẩm, TPCN nhìn báo cáo lãi gộp cuối tháng thấy dương thì yên tâm. Nhưng khi hỏi “SKU nào đang lỗ?”, không ai trả lời được. Vấn đề thường không nằm ở bán hàng — mà ở cách tính giá thành.

Phần lớn phần mềm kế toán phổ thông tính giá vốn theo bình quân gia quyền: gộp mọi nguyên liệu cùng loại về một đơn giá trung bình rồi phân bổ đều. Cách này gọn cho kế toán, nhưng nó giấu đi sự khác biệt giữa các lô.

Một ví dụ

Tháng này bạn nhập 2 lô hoạt chất: lô A giá 800k/kg, lô B giá 1.100k/kg (khác nhau vì tỷ giá, mùa vụ, nhà cung cấp). Bình quân gộp thành ~950k/kg. Mọi lệnh sản xuất trong tháng đều “gánh” mức 950k — kể cả lô thực tế dùng nguyên liệu rẻ.

Kết quả: SKU dùng lô rẻ trông kém lãi hơn thực tế; SKU dùng lô đắt trông lãi hơn thực tế. Bạn ra quyết định khuyến mãi, ngừng SKU, đàm phán giá… trên số liệu đã bị trộn.

Vì sao D2C càng nguy hiểm

• Giá sàn Shopee/TikTok đổi liên tục, biên mỏng — vài phần trăm giá thành lệch là đủ lật lãi thành lỗ.
• Nguyên liệu mỹ phẩm/TPCN biến động mạnh theo lô (nhập khẩu, mùa vụ, hạn dùng) — và lô nào hạn dùng tới đâu còn quyết cả thứ tự xuất kho.
• Bạn chạy hàng trăm SKU — không thể “cảm giác” SKU nào lỗ.

Tính giá thành theo lô

Batch costing giải bài này: mỗi lệnh sản xuất gánh đúng chi phí nguyên liệu của chính lô nó dùng, cộng nhân công và chi phí chung phân bổ theo mẻ. Bạn thấy giá thành thật của từng lô, từng SKU — và biết chính xác đâu là con bò sữa, đâu là con lỗ.

Đây không phải lý thuyết cao siêu. Các tập đoàn sản xuất lớn làm vậy từ lâu — chỉ là phần mềm để làm được điều đó ở quy mô SME trước nay hiếm và đắt. Còn cách làm cụ thể từng bước — từ định mức, xuất kho theo lô đến phân bổ chi phí chung — chúng tôi viết riêng trong bài Tính giá thành theo lô: từ định mức đến giá vốn từng mẻ. Còn bức tranh cả nhà máy vừa sản xuất vừa bán D2C thì ở giải pháp Nhà máy D2C — riêng ngành mỹ phẩm có trang chuyên: ERP cho nhà máy mỹ phẩm.

Hỏi nhanh — đáp gọn

Giá thành bình quân gia quyền có sai không? Không sai về mặt kế toán — nó là phương pháp hợp lệ. Vấn đề là nó trộn mọi lô nguyên liệu về một đơn giá trung bình, che mất SKU nào đang lãi thật và SKU nào đang lỗ thật khi giá nguyên liệu biến động theo lô.

Batch costing (tính giá thành theo lô) là gì? Mỗi lệnh sản xuất gánh đúng chi phí của chính lô nguyên liệu nó dùng, cộng nhân công và chi phí chung phân bổ theo mẻ — ra giá vốn thật của từng lô, từng SKU.

Nhà máy nhỏ có làm được không? Được. Điều kiện tối thiểu là xuất kho có ghi lô và lệnh sản xuất là nơi gom chi phí; bắt đầu từ nhóm SKU chủ lực rồi mở rộng, không cần chờ dữ liệu hoàn hảo.

Nếu muốn thấy giá thành theo lô chạy trên chính số liệu Excel của bạn, đặt lịch demo 30 phút — mang file đang dùng, chúng tôi chỉ vào đó mà nói, không slide.